به گزارش رسانه خبری کلام جنوب: احمد آرام که مدت‌ها بود با بیماری سرطان دست‌وپنجه نرم می‌کرد، ۲۵ مهرماه ۱۴۰۵، در پی وخامت حالش، بار دیگر در بیمارستان شهدای خلیج‌فارس بستری شد. . به گفته عبدالرحمان برزگر، هنرمند و مستندساز جنوبی که در این مدت همراه آرام بود و از نزدیک روند درمان او را دنبال می‌کرد، این نویسنده در فروردین ۱۴۰۱، پس از تشخیص سرطان روده بزرگ، در بیمارستان کوثر تحت عمل جراحی قرار گرفت و وضعیت جسمانی‌اش بهبود یافت. با این حال، شهریور امسال به‌دلیل ضعف جسمانی و کاهش وزن در بیمارستان شهدای خلیج‌فارس بستری شد و بررسی‌های پزشکی، ابتلای دوباره او به سرطان را نشان داد. آرام پس از آن، مدتی در منزل زیر نظر پزشک درمان می‌شد، اما با وخامت حالش ابتدای همین هفته به بخش احیای اورژانس بیمارستان انتقال یافت. به گفته برزگر، قرار بود پس از بهبود نسبی وضعیت، به بخش سی‌سی‌یو منتقل شود اما کهولت سن و ضعف جسمانی مانع از ایستادن دوباره این نویسنده برجسته جنوبی شد و او سرانجام 27 مهر 1405 به سرای ابدی شتافت.
در این میان باید اشاره کرد که نام آرام تنها با ادبیات داستانی گره نخورده است؛ او در ادبیات نمایشی و نمایشنامهنویسی نیز حضوری تاثیرگذار داشته است. این نویسنده و هنرمند در سال‌های پس از انقلاب با خلق نمایش‌نامه‌هایی مدرن و ریشه‌دار در جغرافیا، فرهنگ و زیست مردم جنوب در گسترش تجربه‌های تازه نمایشی در این دیار نقش‌آفرینی کرد. او همچنین در عرصه بازیگری با ایفای نقش در کارهای متنوع خوش درخشید.
رئیس انجمن هنرهای نمایشی استان بوشهر با ابراز اندوه از درگذشت این داستان‌نویس و هنرمند صاحب‌نام جنوبی، درگذشت وی را ضایعه جبران‌ناپذیری برای جامعه فرهنگی و هنری استان بوشهر دانست و به بامداد جنوب گفت: اگرچه احمد آرام را امروزه به عنوان یک نویسنده می‌شناختیم اما در کارنامه هنری‌اش بازیهای متعددی دیده می‌شود. بازی در نمایش‌های مختلف و نیز در چند مجموعه تلویزیونی که از جمله آن‌ها می‌توان به بازی در نمایش‌های کهزاد (1347) نوشته و کار منوچهر آتشی، داش اکل (1348)، نظارت عالیه(1350)، کوهولین به کارگردانی اسماعیل بیگی (1352)، ما را مس کنید (1352)، محپلنگ اثر ایرج صغیری (1356)، قلب‌الاسد (1371) و… و نیز بازی در سریال دلیران تنگستان، فیلم کوتاه پیاده هفت، سریال سرزمین من و نقابداران، ماهیگیران کوچک اشاره کرد.
جهانشیر یاراحمدی در ادامه با بیان اینکه نقطه عطف فعالیت‌های هنری آرام به ویژه بازیگری در سال 1351 رخ داد، افزود: استاد آرام در این سال در کارگاه نمایش وابسته به تلویزیون ملی ایران حضور یافت و زیر نظر «آشور بانی‌پال بابلا» از کارگردانان بنام آن روزگار و در کنار بازیگرانی همچون شهره آغداشلو، میترا قمصری، اسماعیل پوررضا، رضا قاسمی بازیگری آموخت و در نمایش «چرخ و فلک» نوشته «آرتور شنیتسلر» و کارگردانی «آشور بانی پال بابلا» بازی کرد. او در دهه 80 با برگزاری کارگاه‌های بازیگری در بوشهر و شیراز تجربیات خود را به نسل جوان منتقل کرد.
وی سپس به ورود این هنرمند پیشکسوت جنوبی به حوزه نمایشنامهنویسی و کارگردانی اشاره و تصریح کرد: احمد آرام در سال‌های آغازین دهه 40 با تشویق‌های منوچهر نجابت، دبیر آن روزگار مدارس بوشهر به تئاتر علاقه‌مند شد و شش دهه است که آن را رها نکرده است. او در این عرصه هم بازی کرده و کارگردانی و هم نمایشنامه نوشته است. برخی از نمایشنامه‌های آرام عبارتند از: سقوط (48)، ما نمی‌توانیم (49)، حکایت آن شب سرد طوفانی (49)، سخنران (49)، شب قادر و دیگران (53)، وهچیره (56)، نیمکت، دریا طوفانی شد، جلیقه نجات زیر صندلی شماست (1368)، شرح ماوقع یک بازی‌نویس (70)، قلب الاسد (71) خانه تلخ (72)، صداهای دور و در عین حال نزدیک از صفدر و صفورا، دوچرخه و سینما (73)، ماه‌زده (79)، خاکسپاری زن زنده (79)، کله‌ها در بارانداز (79)، مراسم ویژه برای صرف پیتزا (80)، تخم‌مرغ فلزی (82) و… که از میان این‌ها تنها سه نمایشنامه خانه تلخ، صفدر و صفورا و این یارو آنتیگونه به شکل کتاب منتشر شده‌اند.
یاراحمدی همچنین به رویکرد احمد آرام در نمایشنامهنویسی اشاره کرد و گفت: او در این زمینه دو رویکرد بومی و مدرن را دنبال کرد. البته خود آرام معتقد بود که خیلی میانه خوبی با نمایشنامه‌های بومی ندارد اما با این حال سه اثر بومی در کارنامه‌اش دیده می‌شود؛ «وهچیره»، «قلب‌الاسد» و «آخرین بار کی دیدمت گندم؟». البته نوع نگاه آرام به مسائل بومی و اقلیمی با دیگران متفاوت بود. او تلاش می‌کرد تا با نگاهی نو سنت‌های بومی را مورد توجه قرار دهد و به همین دلیل است که آثار بومی وی، آثار قابلتوجهی در ادبیات نمایش بوشهر به شمار می‌روند تا جایی که وهچیره از آثار شاخص قبل از انقلاب است و قلب‌الاسد نیز مهم‌ترین جایزه نمایشنامهنویسی را نصیب نویسنده‌اش کرد. بیشتر آثار آرام در حوزه نمایشنامهنویسی آثاری هستند که با دغدغه‌های مدرن و پیش مدرن نوشته شدند.
مولف کتاب «ادبیات نمایشی در بوشهر» یادآور شد: همه آثار مدرن آرام در یک کلیت چند پشتوانه مهم دارند: الف) توجه به جریان سیال ذهن؛ ب) توجه به رئالیسم جادویی و ج) توجه به ادبیات گروتسک. مجموعه نمایشنامه‌های آرام نشان می‌دهد که وی ریخت‌ها، ساختارها و فرم‌های نمایشنامهنویسی را به خوبی می‌شناخت. با مقوله نشانه‌شناسی آشنا بود و این آثار سرشار از نشانه‌های قابل فهم‌اند و برخلاف دیگران که نشانه‌های شخصی در آثارشان سود می‌جویند و بر ابهام کارهایشان می‌افزایند، از نشانه‌های قابل درک استفاده می‌کرد. آشنایی با گرافیک، رنگ، طراحی و موسیقی سبب شده بود تأثیر غیرمستقیم‌شان را بر بالندگی متن بگذارند.
یاراحمدی که تجربه همکاری و بازی در چند کار نمایشی احمد آرام را داشته، در این باره گفت: در نمایش‌های «رویای پرندگان کوکی»، «آخرین بار کی دیدمت گندم» و «به‌خاک‌سپاری زن زنده» با آرام همکاری داشته‌ام؛ البته «به‌خاک‌سپاری زن زنده» با شیوع کرونا هم‌زمان شد و به‌دلیل شرایط آن دوره، روی صحنه نرفت. در نمایش «این یارو آنتیگونه» نیز که متن آن نوشته آرام و کارگردانی‌اش برعهده آقای مظفری بود، بازی کردم. «عروس دریایی» هم از دیگر همکاری‌های من با آرام بود که پس از مدتی تمرین، به اجرا نرسید.
وی افزود: آرام در حوزه کارگردانی، تکنیک‌های خاص خودش را داشت و معمولا بازیگر را در مسیر یافتن شخصیت، آزاد می‌گذاشت. او در انتخاب بازیگر تلاش می‌کرد افرادی را برگزیند که نیازی نباشد زمان زیادی را صرف چگونگی رسیدن آن‌ها به شخصیت کند؛ به همین دلیل، بر توانایی بازیگری که انتخاب می‌کرد، تکیه می‌کرد و تمرکز بیشتری بر چیدمان اجرا و میزانسن‌ها داشت.
این نویسنده و مولف بوشهری با تاکید بر اینکه آرام هنرمندی چندوجهی بود، تصریح کرد: او هم هنرهای تجسمی را می‌شناخت، هم با موسیقی آشنا بود و در زمینه پژوهش، نمایشنامهنویسی، فیلمنامه‌نویسی، بازیگری و کارگردانی تجربه داشت. هنگامی که اثری نمایشی خلق می‌کرد،پ در آن اثر حضور همه این عناصر را در کنار یکدیگر می‌دیدید که این عناصر در آثار او به شکلی مطلوب با هم هماهنگ می‌شدند.
یاراحمدی تاکید کرد: انتخاب موسیقی یا آهنگسازی، طراحی صحنه، حتی طراحی بروشور، خلق میزانسن‌ها و هدایت بازیگران در آثار نمایشی او همگی در راستای یک اندیشه و نگاه مشخص قرار داشتند؛ نگاهی که می‌توان آن را در مجموعه آثار نمایشی او دنبال کرد. همچنین، نگاه گروتسک از ویژگی‌هایی بود که در اغلب آثار تئاتری او دیده می‌شد.
رئیس انجمن هنرهای نمایشی استان بوشهر یادآور شد: جدا از این همکاری‌های نمایشی، در دهه نود تجربه خوب دیگری نیز با آرام داشتم و آن، انجام گفت‌وگویی مفصل درباره فرهنگ و هنر بوشهر و تجربه‌های او در حوزه‌های مختلف هنری بود. امیدوارم بتوانم این گفت‌وگو را به‌زودی منتشر کنم.
یاراحمدی سپس به وجه داستانی آرام اشاره و تصریح کرد: او تا سال 1379 در بوشهر صرفا به عنوان یک هنرمند تئاتری مطرح بود که مهم‌ترین افتخارات تئاتری پس از انقلاب را برای بوشهر به ارمغان آورده‌است اما آرام در همین سال با انتشار مجموعه «غریبه در بخار نمک» به شکل جدی در ادبیات ایران مطرح شد. «غریبه در بخار نمک» گل کرد و با دریافت جوایز متعدد ادبی به ویژه جایزه ادبی یلدا نام آرام به عنوان یک داستان‌نویس حرفه‌ای در سطح کشور برجسته شد. از آن پس آثار دیگری از وی در دهه 80 منتشر شد که نام او را در ادبیات پررنگ‌تر کرد. «کسی ما را به شام دعوت نمی‌کند»، «آن‌ها چه کسانی بودند؟»، «به چشم‌های هم خیره شده بودیم» و رمان «مرده‌ای که حالش خوب است» آثار دیگر آرام بودند که علائق ویژه‌اش در روایت‌های تودرتو و ادبیات وهمی و خواب و رؤیا را پیگیری کردند. آرام در آثارش جنوب را هنوز رها نکرد؛ (شاید هم جنوب او را رها نمی‌کند) البته جنوبی که آرام می‌دید، متفاوت از آن چیزی بود که در واقعیت دیده می‌شود.
دیدگاهتان را بنویسید